Andakílsá

Eftir Kristján Guðmundsson

Andakílsá fellur úr Skorradalsvatni í Andakílsárfoss og liðast síðan u.þ.b. 8 kílómetra um sléttlendið niður í Borgarfjörð. Veiðifélag Andakílsár selur veiðileyfi beint í ána frá 2023. Á síðustu 20 árum hefur veiðin verið allt frá því að vera frábær, eða 841 lax árið 2008 á dagsstangirnar tvær, og niður í að vera dræm, eða 83 laxar árið 2012. Meðalveiði sl. 39 ára er um 190 laxar á sumri.

Í lýsingu þessari verður talað um árbakkana sem húsmegin og/eða hinum megin því að oft rennur áin þannig að erfitt getur verið að miða við fastar áttir á leið okkar niður hana. Áin er mjög háð rekstri Andakílsárvirkjunnar og getur rennsli hennar breyst hratt eftir keyrslu virkjunarinnar. Því þarf að hafa vara á sér við veiðar og fara varlega.

Veiðisvæðið

10. Fosskerið

Fosskerið í Andakílsárfossi er fyrsti veiðistaðurinn á svæðinu. Þar safnast stundum fiskur eftir flóð í ánni og verður eftir þegar vatn lækkar aftur. Þarna er hægt að setja í fiska og skal þá kasta að klettaveggnum og strippa eða draga hægt til sín. Eins má nefna strenginn sem myndast í miklu vatni niður af fosskerinu og að syðra útfalli virkjunarinnar. Þar er sjálfsagt að reyna við réttar aðstæður því að þar getur legið fiskur.

20. Volti

Næst ber að nefna Volta, sem er margslunginn veiðistaður. Vatn fellur á tveimur stöðum út undan virkjunarhúsinu, annars vegar að sunnanverðu og hins vegar að vestanverðu. Að sunnan er útfall tveggja minni rafala virkjunarinnar en að vestan er útfall stærsta rafalans. Betra er að veiða Volta hinum megin og fara upp fyrir virkjun og þar yfir lænuna sem kemur frá fossinum. Gæta þarf varúðar ef mikið vatn er að koma í fossinn, ekki er ráðlegt að vaða þarna ef áin er í foráttuvexti og/eða mjög lituð. Efsti tökustaður í Volta er þar sem strengir beggja útfalla koma saman eða strengur liggur frá fossi. Fáum metrum neðar, áður en fellur niður í grjótin, geta legið allnokkrir fiskar og er skemmtilegast að fá hann þarna á hitch. Kastað er að bakkanum húsmegin og látið reka yfir ána. Varast skyldi að taka fluguna of snemma upp því að stundum fylgir lax flugunni alveg upp í land þeim megin sem staðið er. Síðan má veiða í rennuna milli Volta og Neðri-Volta en þar skal fara varlega því að auðvelt er að styggja fisk á þessu svæði. Á það líka við um Neðri-Volta.

30. Neðri-Volti

Næst er komið að Neðri-Volta. Þar voru nokkrir steinar settir í ána fyrir rúmum tveimur áratugum og liggur stundum fiskur við og á milli þeirra. Veiði í Volta og Neðri-Volta miðast svolítið við að vatn sé í meðallagi eða meira. Skilin milli staðanna eru óljós en ég lít svo á að þau séu við grjótin úti í miðri á. Menn geta eflaust túlkað þetta á ýmsa vegu. Þegar Volta staðirnir eru veiddir skal reyna að kasta flugu eins nálægt hinum bakkanum og hægt er. Miðað er við að veitt sé af eyrinni (hinum megin) – ekki þeim megin sem komið er að á bíl.

40. Laugafljót

Laugafljót kemur hér fyrir neðan. Þar er aðallega fiskur þegar gott vatn er í ánni. Hér getur fiskur legið á löngum kafla en sérstaklega skal þó bent á svæðið ofan frá þrengingu og rétt niður fyrir vatnsmæli. Kasta þarf þétt að bakka og annaðhvort láta reka frá eða strippa. Athugið að oftar en ekki taka fiskar þegar flugan er komin út og yfir miðja ána. Veiðistaður er veiddur húsmegin.

50. Neðra-Laugafljót

Veiðistaðurinn er neðst á flatan um í Laugafljóti, um og umhverfis seiðatjörn sem er þarna húsmegin. Fiskur liggur þar oft í meira vatni og á haustin og þá jafnvel úti í miðri á. Best er þó að kasta þétt að bakkanum hinum megin og láta reka eða strippa fluguna. Sé flóðvatn í ánni er þetta einn þeirra staða sem fiskur leitar alltaf á.

60. Laugaskarð

Um Laugaskarð má líklega segja að hann sé annar af tveimur bestu veiðistöðum árinnar. Þetta er langur veiðistaður sem oftast geymir mikið af fiski. Í venjulegu vatni getur hann legið uppi í strengnum og niður fyrir miðjan hyl þar sem móhella kemur út í ána frá suðurbakka (bakkanum hinum megin). Í miklu vatni og á haustin getur fiskur legið alla leið niður að og rétt niður fyrir göngubrúna/hitaveitubrúna sem þarna liggur yfir ána. Veitt er í staðnum húsmegin frá og gott er að byrja efst í strengnum, standa á eyrinni (húsmegin) og kasta þétt að gagnstæðum bakka. Hér er hægt að hitcha og eins reyna hefðbundnar flugur. Hægja tekur á straumnum þegar komið er niður í beygjuna og fljótlega er komið að móhellunni sem áður er getið. Þar sem fellur úr strengnum niður í hylinn, umhverfis móhelluna, er eflaust besti tökustaðurinn.

Þó skal líka bent á stað sem er neðan hennar og sveiflast þá flugan út af henni og út yfir dýpið fyrir aftan. Þar þarf að fara varlega og standa vel fyrir ofan og veiða vel niður fyrir sig. Þannig er minni hætta á að staðurinn sé styggður. Þegar neðar er komið liggur fiskurinn nær hinum (syðri) bakkanum og þ.a.l. minni hætta á að styggja. Segja má að ef fiskur er kominn í Andakílsá má næstum ganga út frá því að hann sé annaðhvort í þessum veiðistað eða í Efri-Fossabakkahyl. Eftir að bakkavarnir voru gerðar þar veturinn 1921/1922 myndaðist viðbótartökustaður neðarlega í hylnum eða rétt ofan hitaveitubrúar. Þarna hafa fengist allnokkrir fiskar frá þeim tíma. Þær voru í raun gerðar frá Neðra-Laugafljóti og niður Laugaskarð, eru þannig að trjábolir voru settir í bakkann hinum megin og rótarkerfi þeirra látið standa út í árfarveginn. Er þetta gert til að kljúfa strauma sem og veita seiðum og lífríkinu smá skjól. Eflaust eiga einhverjir veiðimenn eftir að festa í þessum trjárótum og því skal bent á þessar festur í lýsingunni ef það má verða til þess að menn verði fyrir minna veiðarfæratjóni.

70. Laugabakki

Almennt má segja um þennan stað að þar séu fiskar þegar ágætt vatn er í ánni. Staðurinn er veiddur húsmegin og hefst eiginlega strax neðan hitaveitubrúar og þar niðuraf. Hraði vatnsins virðist aukast lítillega og þarna eru oft margir fiskar sem liggja ofan við og umhverfis steina sem þar eru. Gott er þó að kasta alveg að bakkanum hinum megin og reyna að hægja á línunni með mendingum ef þeirra er þörf. Í miklu vatni getur fiskur legið langleiðina niður að Efri-Fossabakkahyl.

80. Efri-Fossabakkahylur

Eitthvað hefur breyst í staðnum á síðustu tveimur árum og virðist hann því ekki jafn góður og áður. Vert er þó að kasta vel á þennan stað því að eins og fram kemur í lýsingu var hann annar af tveimur bestu veiðistöðum árinnar. Mögulega spila rennslisbreytingar og vatnshæð inn í umskiptum staðarins og því skal skoða ofanritað í samhengi við það. Hér skal stuttlega nefnt að við steinana ofan Efri-Fossabakkahyls getur leynst fiskur í góðu vatni. Vert er að kasta á þessa steina og umhverfis þá áður en vaðið er af stað yfir ána. Annars er Efri-Fossabakkahylur hinn staðurinn sem kalla má besta veiðistað árinnar. Hefur staðurinn sum árin í fortíð gefið meira en 60% af sumarveiðinni í ánni. Þetta er skemmtilegur veiðistaður þar sem fiskurinn liggur að mestu í strengnum ofan við hylinn sjálfan. Staðurinn er veiddur af malareyrinni hinum megin frá, þarna er móhella sem fiskurinn liggur við og er gott aðkasta vel yfir á hana og láta fluguna berast inn yfir strenginn. Varast skal að vaða mikið út í ána þar sem fiskurinn er nær en maður heldur. Því er best að standa sem mest á eyrinni og reyna að ná út á helluna. Þegar líða tekur á sumar færir fiskurinn sig neðar í hylinn og sjá má laxa stökkva allt niður að þeim stað þar sem áin beygir í áttina niður að Gilvaði. Hægt er að reyna við þessa fiska en sannast sagna eru möguleikarnir meiri og líklega betri uppi í strengnum.

90. Gilvað

Fyrir nokkrum árumvoru settir stórir steinar í veiðistaðinn í þeirri von að þarna myndi leggjast fiskur. Það hefur ekki gerst að heitið geti og því skal hér ekki eytt miklum tíma. Þó er á göngutíma ráðlegt að prófa staðinn, veiða hann húsmegin og fara með 1–2 flugur í gegn. Oft liggur líka fiskur um og fyrir neðan lækinn sem rennur í ána að sunnan verðu. Veiða ætti alla leið niður að steinum í beygjunni.

100. Nátthagahylur

Skilin milli neðri hluta Gilvaðs og Nátthagahyls kunna að þykja óljós. Ég held þó að flestir miði við að Nátthagahylur byrji í beygjunni sjálfri, rétt ofan steinana sem eru í ánni. Þennan stað er vert að reyna mjög vel mestallt sumarið. Hér er líklega alltaf fiskur þegar komið er fram í júlí og út tímabilið. Besti staðurinn á göngutíma er við steina ofarlega í hylnum, þ.e. rétt ofan við ... eða ofarlega í beygjunni. Veitt er af eyrinni húsmegin og eins langt niður eftir og þarf. Getur verið misjafn eftir vatnsmagni/ vatnshæð. Á haustin getur líka verið fiskur með öllum bakkanum frá Nátthagahyl og niður að Litlahyl.

110. Litlihylur

Litlihylur er góður haustveiðistaður. Hér veiðast yfirleitt ekki fiskar fyrr en eftir miðjan ágúst og má því leiða líkum að því að laxinn hrygni þar. Staðurinn er allnokkru fyrir neðan Nátthagahyl, lygn breiða sem erfitt er að kasta á öðruvísi en að vindgári sé á ánni. Staðurinn leynir nokkuð á sér og verður þ.a.l. oft útundan hjá veiðimönnum. Staðið er á eyrinni húsmegin og hér er mjög mikilvægt að flugan lendi sem næst hinum bakkanum, sé annaðhvort látin reka hægt frá bakkanum eða strippuð hratt. Hér hafa ævintýrin gerst á haustin en eitt sinn, fyrir allnokkrum árum, fengust þarna 12 laxar í beit á septemberdegi – allir á litla rauða Frances nr. 12 eða 14. Kasta skal niður staðinn, langleiðina niður að Steinagarðinum í Steinastreng. Sérstaklega skal bent á að kasta þangað niður eftir í góðu vatni og eftir að rökkva tekur á kvöldin/haustin.

120. Steinastrengur

Staður þessi varð til eftir að settur var grjótgarður í ána til að hægja á för flundru fram ána. Strax á fyrsta ári veiddist þarna fiskur og hafa fiskar verið að veiðast þarna síðan. Staðurinn hefur reynst vel og gefur vel á þeim tíma sem lax er í göngu. Hann virðist staldra þarna við – oft ekki lengi. Helst er von uppi á flatanum fyrir ofan garðinn (betra að veiða hinum megin frá) og síðan í dýpinu neðan við og til hliðar við aðal strenginn. Staðurinn er aðallega veiddur húsmegin frá en vert er að reyna beggja vegna.

130. Neðri-Fossabakkahylur

Neðri-Fossabakkahylur er veiddur af eyrinni hinum megin frá. Staðurinn hefur verið að gefa fiska og kom ágætlega út árið 2020, um mitt veiðitímabilið. Staðurinn telst ekki til betri staða árinnar en vert að reyna hann, annars vegar til að leita að fiski sem gæti verið í göngu og hins vegar til að hvíla betri staði ofar í ánni. Í miklu vatni getur fiskur legið alveg niður á breiðu, sér í lagi á haustin.

140. Hreppshólmi

Fyrir neðan Neðri-Fossabakka tekur við mikil breiða. Þar voru settir nokkrir steinar fyrir nokkrum árum og áin látin grafa frá þeim. Til varð ágætis dýpi sumarið 2012 en ekki hafa veiðst þarna margir fiskar þrátt fyrir ágætar aðstæður sum árin. Þarna er best að reyna í góðu vatni og veitt hinum megin frá. Athugið að mögulega getur legið fiskur ofan þessara steina – þá einnig í góðu vatni. Ekki er ástæða til að eyða miklum tíma hér.

150. Staurahylur

Þarna rennur áin undir bakka hinum megin og staðið er á eyrinni húsmegin. Þarna myndast ágætis strengur sem vert er að prófa á göngutíma. Settir voru steinar í strenginn og grófu þeir strax frá sér á fyrsta ári og mynduðu ágætis dýpi. Þetta hefur ekki verið legustaður fisks en ágætis líkur á að hitta á fisk í göngu.

160. Sleifarkvarnir

Hér gætir flóðs og fjöru á stórstraum og því er staðurinn ekki líklegur legustaður fisks til lengri tíma. Staðurinn hefur þó sýnt að hann leynir á sér og sum árin gefur hann ásættanlega veiði. Hann er veiddur hinum megin frá og helst er að reka í fisk umhverfis steina sem eru í botninum og við steinagarðinn (aðeins neðan beygju). Staðurinn er veiddur hinum megin árinnar.

170. Stórahamarskvörn

Hér á árum áður var Stórahamarskvörn ágætur veiðistaður. Í seinni tíð hefur hann ekki gefið mikið af fiski, þrátt fyrir að reynt hafi verið að lagfæra hann og setja í hann steina sem fiskur getur legið við. Þetta getur þó breyst þar sem áin tekur oft miklum breytingum á milli ára og þ.a.l. er vel þess virði að skoða hann. Hann er veiddur húsmegin frá og helst er von á fiski við steinana sem ólgar á ofarlega eða við garðinn neðst í staðnum. Sjálfsagt er þó að byrja efst, þ.e. vel ofan við holtið sem er í bakkanum á móti.

180. Litlahamarskvörn

Staðurinn er við gömlu þjóðvegarbrúna yfir Andakílsá. Hér var á árum áður fyrsti stoppistaður laxa í ánni og var brúin oft vinsæll stoppistaður fyrir veiðimenn sem leið áttu hjá. Hin seinni ár virðist laxinn straui frekar upp úr í stað þess að leggjast þarna í nokkra klukkutíma. Vel þess virði er að prófa staðinn því að við brúnna stoppar líka oft bleikja, sem reyna má við. Þó skal tekið fram að sleppa skal allri bleikju sem veiðist. Það er gert til að vernda bleikjustofna Borgarfjarðar sem átt hafa erfitt uppdráttar hin síðari ár.

Almennt

Andakílsá rennur frekar hæg og hljóð fram í Borgarfjörð og því er gott að vera með nettar græjur, fara varlega og reyna smáar flugur til að byrja með. Litlar svartar flugur hafa reynst góðar í laxinn, þar má nefna Green Butt, Collie Dog og eins eru Frances-fjölskyldan, Haugurinn og Black Sheep í miklum metum hjá honum. Kúluflugur (smá þynging) hafa reynst vel og þá í stærðum 12 og 14. Ég vil ítreka að fara varlega og vaða sem minnst úti í ánni við veiðar, ef mögulega má komast hjá því. Það styggir sannarlega minna og eykur líkur á betri útkomu. Í lokin ber að geta nokkurra þátta sem nauðsynlegt er að segja frá er Andakílsá er kynnt.

Hið fyrsta er að vatnssveiflur geta verið miklar í ánni þar sem mismiklu vatni getur verið hleypt um vélar virkjunarinnar. Gerist þetta helst á álagstímum þegar raforkunotkun/ þörf á dreifikeri eykst og keyra þarf vélar upp til að anna eftirspurn. Eins getur verið, í vætutíð, að „litlu“ árnar, sem eru á milli vatns og uppistöðulóns, stækka til muna og við það getur Andakílsárfoss stækkað mikið á mjög skömmum tíma. Þessar vatnshæðarbreytingar hafa í för með sér að staðir sem áður voru vel væðir verða óvæðir með öllu. Er því vert að biðja menn um að fara varlega og fylgjast með vatnshæðarbreytingum á meðan að á veiðum stendur. Hægter að fara yfir ána á hitaveitubrú og skal mælt með því við vatnsmiklar aðstæður.

Eins ber að geta að allnokkrir veiðimenn hafa lent í vandræðum við að aka yfir ána. Mönnum er eindregið ráðið frá akstri í ánni þar sem árbotninn er á stórum köflum úr fínni möl sem bílar grafast auðveldlega í við minnstu vatnsmótstöðu. Þó nokkrir veiðimenn hafa farið flatt á þessu og orðið að láta sækja veiðibílinn á bílaflutningabíl, með ærnum tilkostnaði.

‍