‍Þverá í Fljótshlíð

Eftir Hans Magnússon, Kristinn Jónsson og Þorstein Jónsson

Þverá var á fyrri hluta síðustu aldar eitt af mestu skaðræðisfljótum landsins meðan Markarfljót, rann í hana. Hún braut mikið land í Fljótshlíð og Hvolhreppi. Af þessu hlaust það mikið tjón að ákveðið var að teppa fyrir Markarfljót til að hefta landbrotið. Við þær aðgerðir breyttist Þverá í fallega silfurtæra dragá sem rennur milli gróinna bakka meðfram Fljótshlíðinni. Í hana renna ótal lækir stórir og smáir. Áin rennur síðan um Hvolhrepp, Vestur-Landeyjar og út á Rangárvelli þar sem Eystri Rangá fellur í hana og síðan í Ytri-Rangá. Þegar þessar þrjár ár hafa sameinast í eina á heitir hún Hólsá, sem er þekkt fyrir góða sjóbirtingsveiði.

Aðkoma að Þverá er góð, ökufært að öllum svæðum, fagurt umhverfi og sott veiðihús að Eyvindarmúla. Þar sem hlið eru á slóðum við ána þarf að gæta þess að loka þeim vandlega á eftir sér. Einnig ber að geta þess að áin rennur í gegnum golfvöll og nauðsynlegt er að taka tillit til þeirrar starfsemi. Í ánni er góð veiði, lax, urriði, sjóbirtingur og bleikja. Sumarið 2003 veiddust um 140 laxar í ánni og 150 silungar og sjóbirtingar. Hafa verður í huga að ekki var selt í ána nema um helming veiðitímans. Fjórar stangir eru í ánni og leyfilegt agn er maðkur, fluga og spúnn. En eins og ég sagði rennur Eystri- Rangá út í Þverá við bæinn Ármót og þar hefjum við veiðistaðalýsingu okkar. Þá er ekið frá Hvolsvelli suður yfir Þverárbrú, beygt til hægri að Ármóti en þangað eru um 15 km.

Nr. 1 Ármót. Oft er vatnið jökullitað þar sem það beljar út í Þverá úr Rangánni. Þarna mætir laxinn strax Í júní og oft dokar hann við í þó nokkurn tíma til að safna kjarki til að halda áfram í tæra vatnið. Oft hef ég fengið væna laxa þarna í vatnaskilunum, stærstan 20,4 pund. Gott er að standa á garðsendanum sem hlaðinn er grjóti og láta agnið berast með straumnum út í litaðan flauminn þar sem laxinn heldur sig. Þarna má fá lax allt sumarið. Einnig er urriði og sjóbirtingur að lóna um svæðið. Einu sinni fékk ég regnbogasilung á þessum „stað en það er nú í undantekning.

Á veiðistaði nr. 2-9 er ekið inn í skógræktargirðingu sem liggur meðfram ánni á löngum kafla og er hægt að komast inn í hana frá báðum endum. Nr, 2, Straumurinn er staður sem er mjög misjafn frá ári til árs Bar sem sandbotninn er á stöðugri hreyfingu. Oft má slíta upp urriða við hólmann, en ldrei hef ég fengið lax á þessum stað.

2B .Flúðirnar, eru stríður straumur og oft erfiður þegar mikið vatn er í ánni eins og var síðastliðið sumar. Botninn er ójafn með ótal holum og skorningum í botninum sem undir er. Hér er alltaf urriði, sérstaklega undir grasbakkanum. Erfitt er að setja í lax hér því hann stoppar stutt við.

Nr. 3 Hólmastrengur, er skammt ofan við flúðirnar. Hér rennur áin milli gras-og staragróinna hólma í djúpum álum og lygnum breiðum. Best er að læðast að efri hluta breiðunnar og fikra sig varlega með flugu eða annað agn og þverkasta. Aðaltökustaðurinn er út af grasbakkanum þar sem þrengslin eru mest. Þarna fékk ég 19,6 punda lax sumarið 1999, fallegan hæng sem lenti uppi á vegg í stofunni hjá mér, en það er nú önnur saga.

Við höldum ferð okkar áfram og komum að stað nr. 4, Hólmabreiðu, rétt ofan við Hólmastreng. Best er að veiða þarna frá norðurbakkanum því aðaltökustaðurinn er rúman metra frá norðurbakkanum en sjóbirtingurinn er oft nær suðurbakkanum og úti á breiðunni. Þetta er skemmtilegur veiðistaður þegar lax er í göngu.

Nr. 5 Torfur. Við Álftahólma eru hólmar einkennandi fyrir umhverfið enda verpa hér álftir, gæsir og flestir mófuglar Íslands. Þessi staður er þröngur, langur og stríður og allur í mótorfum. Hér setur legið lax og urriði næstum hvar sem er.

Nr. 5B. Forin, er skemmtilegur veiðistaður þar sem áin rennur í djúpum streng við gróinn bakka og strax og grasbakkanum sleppir og breiðan byrjar er tökustaður stórlaxa. Því næst tekur við mikil breiða þar sem stórvirk vélgrafa er búin að moka upp möl víða um svæðið. Hér getur lax legið næstum hvar sem er og 12 pundara fékk ég hér sumarið '02 á svarta Snældu. Sú viðureign stóð í 35 mínútur og var honum landað við Álftahólma.

Næst komum við að 6-8, Uxahrygg, eða Skurðinum sem er ca 300 metra langur. Laxinn setur tekið hvar sem er en þó eru möguleikarnir mestir efst þar sem srynningunum sleppir og áin myndar mjög stríðan straum sem helst allan skurðinn á enda. Við höldum nú sömu stefnu og laxinn „upp með ánni.“

Nr. 8-9 Skollaey — Skeiðin. Ég kalla þetta einn veiðistað því hann er myndaður af uppgreftri sem gerður var fyrir 10 árum meðfram norðurbakkanum, ca 200 metra. Best er að vaða út að rásinni sunnan megin og byrja efst og kasta niður í hyljina og brotin. Mest er þarna um urriða, sjóbirting og einstaka lax. Umhverfið er friðsælt, víðigrónir bakkar, störin slútandi yfir lygnt vatnið. Á kyrrum dögum er fátt unaðslegra en að kasta flugu eða öðru agni yfir vatnið og bíða eftir viðbrögðum lónbúans.

Nr. 10-11, Grandi og Þverárbrú, veiðistaðir sem muna mega fífil sinn fegurri, rétt er þó að reyna nr. 10. Hann er þó breytilegur vegna framburðar og veiðistaðurinn við Þverárbrú nr. 11 hefur raskast vegna vinnu Vegagerðarinnar við byggingu nýrrar brúar. Hæst er að ganga upp fyrir Þverárbrú á staði nr. 12-14, þeir hafa ekki gefið vel undanfarin ár en eru alveg þess virði að kasta í þá. Áin er breytileg frá ári til árs, veiðistaðir koma og fara.

Frá Þverárbrú ökum við inn í Fljótshlíð og niður afleggjarann hjá Lambey til að fara á næstu staði. Einnig fylgir Kvoslækjará þessu svæði, nr. 23-29. Í Þverá eru nr. 12-17 mjög lítið reyndir, sennilega vegna sandsframburðar og aðgengis að þeim, en nr. 14, Hemlubót, er þeirra bestur, móklapparhylur þar sem áin brýtur á Hemlubótinni. Sjóbirtingur veiðist þar aðallega. Á þessu svæði er árbotninn frekar sendinn og þar af leiðandi eru hyljirnir síoreytilegir ár frá ári.

Bestu veiðistaðirnir eru nr. 14, 17, 18, 19, 22 og 30. Á öllum þessum stöðum eru leirklappir sem áin brýtur á og myndast því ágætir hyljir við það. Undantekning er nr. 21, Jóndahylur, sem er sandhylur og þar eru ármót Kvoslækjarár og Þverár. Í ármótunum myndast djúpur strengur og lygna fyrir neðan. Best hefur reynst að veiða í þeim hyl út frá tanganum og renna fyrst í strenginn, síðan niður á kantinn í lygnunni. Sjóbirtingurinn liggur oftast í rennunni en laxinn tekur við kantinn.

Undir háum bökkum Lambeyjarinnar eru fjórir skemmtilegir veiðistaðir, nr. 17-20, allt móklapparhyljir, breytast aðeins milli ára. Þá er best að veiða sunnan frá . Til að komast á bíl að þessum veiðistöðum þarf 4x4 jeppa en stutt er að ganga frá vaðinu að þessum hyljum. Laxinn stoppar talsvert á þessum stöðum á leið sinni upp ána og hafa nr. 17, Lambeyjarhóll, og nr. 18, Lambey verið drjúgir veiðistaðir. Nr. 17, Lambeyjarhóll er djúp renna með Bakkanum norðan megin sem nær u. þ. b. 70 — 1000 metra niður með bakkanum, straumhart er efst í honum en verður lygnara eftir því sem neðar dregur. Laxinn tekur best þar sem straumurinn er hvað mestur, þar liggur hann við móklapparhnausa. Sjóbirtingur tekur um allan hyl. Nr. 18, Lambey, er svipaður og 17 nema þar er móklapparbakki þar sem laxinn setur farið inn undir einnig eru á allmörgum stöðum í hylnum móklapparhnausar þar sem fiskurinn leggst við. Nr. 18, Lambey, er afladrýgsti hylurinn á svæði 2.

Nr. 19, Réttarhylur, áin skiptir sér og myndast strengur beggja vegna við sandeyri í ánni, þetta eru djúpir stuttir hyljir, nokkuð straumharðir. Nr. 20, Bakkahylur, sandburður í ánni hefur skemmt þennan hyl mikið frá fyrri árum.

Þá komum við að nr. 21, Jóndahyl sem fyrr hefur verið fjallað um. Í nr. 22, Sleppilóni, hefur sandburður einnig orðið mikill en sleppitjörn er við þann hyl. Eins og fyrr segir tekur nú Kvoslækurinn beint við með nr. 23-29 en í Þveránni er næst nr. 30 Skriplað á skötu, klapparhylur, svipaður nr. 17 og 18, betra er að veiða í þeim hyl sunnan frá.

Kvoslækjará fylgir svæði 2. Hún er öllu vatnsminni en Þveráin en í henni eru allnokkrir góðir hyljir. Þar veiðiast nú eingöngu sjóbirtingur og beikja og mikið er af svokölluðum afætum. Segja má að hún sé að nokkru leyti uppeldisstöð fyrir urriða og bleikju og sama gildir um fjölda smálækja er renna í Þverá. Kvoslækjará er skemmtileg veiðiá, áin rennur lygn milli grasigróinna bakka frá Kvoslækjarfossi þar til hún sameinast Þverá. Mikið er um grastorfur á árobtninum og holbakkar þar sem fiskurinn setur falið sig, það er alveg þess virði að kanna hvað leynist þar.

Við komum nú að nr. 31. Stórabeygja hefur stundum gefið laxa sem eru í göngu en er annars ekki staður sem maður stoppar lengi við.

Nr. 32 Minkahylur, skemmtilegur djúpur veiðistaður í krappri beygju, sróinn bakki sunnanmegin en sandeyri á móti. Laxinn liggur við endann á bakkanum.

Nr. 33, Presthylur, er góður veiðistaður þar sem veiðimenn ættu að sefa sér góðan tíma því oftast eru laxar á þessum stað. Hylurinn er tvískiptur, stríður straumur ofan til gegn um smábolla þar sem laxinum líkar að liggja. Neðan til er stór lygna og tekur laxinn oftast þar sem grynningarnar byrja. Ég tók tvo laxa á þessum stað, hvern á eftir öðrum, á liðnu sumri. Skammt fyrir neðan þennan stað er mikið fljót sem er ekki vitlaust að reyna því þar má gjarnan setja Í bleikju eða urriða.

Nr. 34, Byrjunin, var góður veiðistaður en er nú ekki svipur hjá sjón, þar stoppar laxinn lítið. Skammt fyrir neðan þennan stað er aftur á móti langur grasbakki með þröngri rennu. Þarna liggur oft lax og sumir stórir. 13 pundari kom þar upp nú í haust. Þetta er tilvalinn flugustaður.

Við höldum ferð okkar áfram og stoppum við nr. 35, Djúpárhyl, sem er fallegur veiðistaður, áin rennur í stríðum straumi í hylinn meðfram grasbakka að vestan en malareyri að austan. Áin breiðir síðan úr sér í nokkuð djúpa breiðu. Gott er að kasta niður fyrir breiðuna og draga með smárykkjum upp í miðjan hylinn jafnvel stoppa annað slagið, þá kemur laxinn og tekur á miðri breiðunni ef rétt er að farið.

Nr. 36, Háibakki. Rétt áður en komið er að honum eru tvær til Þrjár breiður sem eru að þróast í veiðistaði. Eru veiðimenn hvattir til að reyna við veiðigyðjuna svona í leiðinni að Háabakka. Þar er stór hylur undir mókenndum sandbakka. Þar getur lax legið víða í strengnum þó maður sjái ekki svo mikið sem ugga. Þetta er tilvalinn flugustaður ef maður stendur á sandeyrinni sunnan megin.

Nr. 37, Bleikjubreiða, er löng breiða undir grónum bökkum. Strengurinn og mesta dýpið er við suðurbakkann. Oft liggja bleikjur og urriðar undir bakkanum, mjög sjaldan lax en efst í hylnum er mjög djúp renna eða fljót sem oft geymir lax en stundum er erfitt að fá hann til að taka. Mér þykir best að standa fyrir ofan hylinn í miðri á og renna varlega ofan í rennuna. Erfitt getur verið fyrir ókunnuga að átta sig á aðstæðum þarna.

Nr. 38, Vettlingatak, er falleg breiða, tvískipt, annars vegar þungur straumur í efri hlutanum en þar er aðaltökustaður laxanna. Hins vegar stór og mikil lygna sem þrengist við útrennslið. Hér hef ég aldrei fengið lax til að taka en ekki er óalgengt að fá hér 2ja-4ra punda urriða.

Nr. 38B, Tommahola, mjög skemmtilegur veiðistaður sem skiptist af mikilli torfu í miðjum hyl. Ofan við torfuna er góður tökustaður sem oft gefur stóra laxa. Mér þykir best að standa á eyrinni norðan við hylinn. Neðan við torfuna tekur við djúpur hylur við gróinn bakka, þar við endann er mjög góður tökustaður. Best þykir mér að veiða neðri hlutann sunnan frá.

Nr. 38C, Hárennan, ómerkt á korti. Skemmtileg renna sem oft geymir stórlaxa.

Næst komum við að nr. 39. Bugðan er í raun tveir aðskildir veiðistaðir. Efri hlutinn er tætingsleg hola með torfum og hrundum bökkum, tilvalinn staður fyrir lax. Hann tekur oftast á miðri breiðunni. Veiðist best frá vesturbakkanum. Neðri veiðistaðurinn er straumþungur og myndar hringiðu. Í efri hlutanum hef ég aldrei fengið lax en þegar neðar dregur róast vatnið og grynnkar. Þar er besti tökustaðurinn í þessum hyl.

Nr. 40, Sumarhúsahylur hefur ekki gefið marga fiska enda stríður straumur og hringiður gegnum allan hylinn.

Nr. 41 Sleppilón, fallegur hylur við grasigróinn suðurbakka, nokkuð straumþungur efst en breikkar þegar neðar dregur. Tveir aðal tökustaðir, sá fyrri efst í straumnum en sá síðari við fallinn bakka sem er á dýpsta hluta veiðistaðarins. Það má seta þess að lax hefur tekið hjá mér við inntaksrás í sleppitjörn. Best er að veiða frá grasbakkanum sunnanmegin. Tilvalinn fluguveiðistaður, tekur oft svarta silfuryrjaða Snældu.

Nr. 42, Bólið, var veiðistaður sem breytt var í sleppitjörn.

Frá þessum stöðum er ekinn slóði upp á Fljótshlíðarveg hjá réttinni og síðan tekinn afleggjarinn niður í gegnum Hellishóla á næstu veiðistaði. Við leggjum bílnum á merktu bílastæði við ána og göngum á veiðistaðina fyrir ofan og neðan það.

Nr. 43, Hjálmarsstrengur. Þetta er strengur þar sem laxinn stoppar gjarnan á leið sinni upp ána. Strengurinn er nær bakkanum sunnanmegin og endar í smálygnu. Rétt ofan við það að hann breytist úr streng í lygnu virðist mér fiskurinn vilja stoppa.

Nr. 44, Krosshylur. Þarna hefur áin stundum skipt sér í tvennt og Krosshylurinn hefur myndast þar sem hún sameinast aftur. Maður stendur á bakkanum norðan megin og rennir allan hylinn sem er stuttur.

Nr. 45 og 46. Þessir hyljir hafa breytt sér, birtast eitt árið og hverfa aftur það næsta. Það er rétt að hafa það í huga að víða er von annarsstaðar en í merktum hyljum.

Nr. 47, Aronshylur. Enn er veitt norðan frá. Áin rennur þarna inn í krók við grasbakka og stoppar agnið þarna gjarnan, þetta er svona pottur! Ef gengið er ógætilega út á sandeyrina geta menn lent í því að horfast í augu við laxinn. Þessi hylur hefur verið mjög drjúgur. Aðeins fyrir neðan þennan hyl, þar sem áin þeytist að bakkanum hinummegin, er annar ómerktur hylur.

Nr. 48, Hellishólar. Þennan hyl vil ég veiða sunnan megin. Áin rennur þarna eftir beinan kafla í vinkil á grasbakka. Efst þar sem hún skellur á bakkann er hún straumþung og þar má gjarnan sjá fisk stökkva. Þetta er hylur í lengra lagi og endar hann í djúpri lygnu þar sem áin rennur aftur frá bakkanum. Fyrir miðjum hyl er torfa Í ánni og liggur fiskurinn oft sunnan við hana.

Nr. 49, Bollakot. Betra að vera sunnan megin. Ekki svo langur hylur. Fiskurinn er yfirleitt neðarlega, þar er torfa nær norðurbakkanum sem hann heldur til við.

Nr. 50, Þorri. Þarna er brú sem er grjótvarin. Fyrir ofan brúna er djúpt og straumhart. Þar liggur oft lax en yfirleitt er hann í lygnunni fyrir neðan brúna eða jafnvel í skugganum undir henni. Betra er að veiða sunnan megin en varast skal að byrja á að fara yfir brúna, því þá er komin styggð að fiskinum.

Nr. 51, Sleppilón. Uppeldisstaður en tæpast nokkur hylur. Þarna má þó rekast á fisk þó ekki sé djúpt. Til að komast á næstu veiðistaði förum við aftur upp á veg og ökum afleggjarann að Smáratúni og niður að ánni.

Nr. 52, Bjalli. Skemmtilegur hylur þó aldrei hafi ég fengið annað en stóra urriða úr honum. Ég stend á malareyri fyrir ofan hann og renni langt niður í hylinn. Áin rennur þarna undir grasbakka og galdurinn er að renna undir bakkann sem er holur því þar liggur gjarnan eitthvað í leyni!

Nr. 53, Esshylur. Áin rennur þarna í S og eru þetta eiginlega þrír litlir hylir í beygjunum.

Nr. 54, Brúarhylur. Það er grjót fyrir ofan brúna norðanmegsin og við grjótið liggur gjarnan fiskur.

Aftur förum við upp á Fljótshlíðarveginn, ökum innar í Hlíðina og rennum okkur niður að ánni rétt áður en farið er yfir brúna hjá Neðri Þverá.

Nr. 56, Refahús. Þessi hylur er rétt fyrir ofan þar sem áin skiptir sér og fer lítið fyrir honum. Maður verður að vera norðan megin því dýpið og tökustaðurinn eru alveg við bakkann sunnanmegin. Í þessum hyl hafa verið 80 laxar í einu og einhvern tímann kom þar 19 punda fiskur.

Nr. 57, Sleppilón. Annar uppeldisstaður. Þar rétt fyrir neðan og ofan eru grunnir strengir sem fiskurinn liggur oft í og rétt er að reyna.

Nr. 58, Fljótið. Langur beinn kafli í ánni, ekki svo djúpur en grýttur og straumþungur. Á öllum þessum kafla getur fiskurinn legið og varasamt að dæma hann fisklausan þó búið sé að skyggna hann, eins og dæmin hafa sýnt. Ég veiði norðan megin. Að efstu veiðistöðunum er farið til baka og yfir brúna við bæinn Neðri- Þverá, þá liggur slóði niður að ánni strax og komið er yfir brúna.

Til að komast í nr. 67, Merkjá, og nr. 68, Gluggafoss, þarf að aka Fljótshlíðarveginn að þeim. Þegar ekið er niður að ánni aftur austan við brúna komum við að veiðistað nr. 59. Rennan er ágætur veiðistaður og liggur laxinn gjarnan austast í hylnum

Nr. 60, Hallskot, er vaxandi veiðistaður þó ekki hafi veiðst þar lax en um að gera að prufa.

Nr. 61, Hlíðarendi, er skemmtilegur staður, grónir bakkar beggja vegna. Hár bakki sunnan til þar sem laxinn vill liggja. Best er að standa ofan við hylinn og kasta yfir að suðurbakkanum. Þar hef ég fengið margar góðar tökur.

Nr. 62, Nikan, góður staður sem vert er að prufa þó ekki sé mikil laxavon.

Nr. 63, Listahylur, og 64 Kvörnin, eru staðir sem vert er að prufa því það seta leynst vænar bleikjur á þessu svæði öllu.

Nr. 65, Hlíðarendakot, 66, Skáldahylur, 67, Merkjá, og 68, Gluggafoss, eru staðir sem gaman er að prufa ef menn hafa góðan tíma. Nokkrum sinnum hef ég fengið lax í nr.

67, Merkjá, sem er þröng renna sem best er að veiða frá suðurbakkanum.

Þá er þessari yfirferð lokið. Eins og sjá má er Þverá fjölbreytileg, 26 km löng á sem rennur um eitt fegursta byggðarlag landsins okkar. Þegar við horfum yfir bleika akra og slegin tún, runna og skóg verður okkur innanbrjósts eins og Gunnari heitnum á Hlíðarenda og munum hvergi fara.

‍

‍